Điều trị rối loạn tiểu tiện bằng BIOFEEDBACK

Cập nhật: 09/06/2012 - 12:00 am

ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN TIỂU TIỆN BẰNG BIOFEEDBACK Ths. BS. Nguyễn Thu Thủy                                                       Khoa Phục hồi chức năng I.        ĐẠI CƯƠNG Rối loạn tiểu tiện là một vấn đề y tế lớn. Chi phí ước tính 15 tỷ USD hàng năm, tại Mỹ.  Ở Việt Nam chưa có số liệu thống kê chính xác. […]

ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN TIỂU TIỆN
BẰNG BIOFEEDBACK

Ths. BS. Nguyễn Thu Thủy
                                                      Khoa Phục hồi chức năng

I.        ĐẠI CƯƠNG

Rối loạn tiểu tiện là một vấn đề y tế lớn.

Chi phí ước tính 15 tỷ USD hàng năm, tại Mỹ. 

Ở Việt Nam chưa có số liệu thống kê chính xác.

Bệnh nhân thường sống một cuộc sống yên tĩnh tuyệt vọng và cô lập xã hội do ngại đi khám.

Biofeedback (Phản hồi sinh học) là một phương pháp để điều trị tiểu không tự chủ. Dựa trên những phát hiện trong các nghiên cứu lâm sàng, Cơ quan y tế Chính sách và Nghiên cứu (Mỹ) đã đề nghị coi Phản hồi sinh học như là một liệu pháp điều trị tiểu không tự chủ, cũng như không kiểm soát đại tiện.

1.     Liệu pháp phản hồi sinh học là gì?Phản hồi sinh học là một kỹ thuật đào tạo con người cải thiện sức khỏe của họ bằng cách kiểm soát các hoạt động của cơ thể xảy ra một cách vô thức  (VD như nhịp tim, huyết áp, trương lực cơ và nhiệt độ da…).

Gắn điện cực để đo lường các quá trình này qua da của người bệnh và hiển thị chúng trên màn hình. Sử dụng màn hình để xem sự tiến bộ của người bệnh, và cuối cùng người bệnh sẽ có thể đạt được thành công mà không có sự giám sát hoặc các điện cực.

2.     Phản hồi sinh học cũng có thể hữu ích cho các vấn đề sức khỏe sau đây

* Chán ăn tâm thần                                             * Lo lắng
* Trầm cảm                                                           * Tự kỷ
* Đau lưng                                                            * Đau mãn tính
* Đái dầm                                                              * Táo bón
* Bệnh tiểu đường                                               * Cao huyết áp
* Chấn thương đầu                                             * Chấn thương tủy sống
* Hen suyễn                                                          * Khuyết tật học tập
* Say tàu xe                                                          * Co thắt cơ bắp
* Rối loạn tình dục, bao gồm đau khi giao hợp
* Bệnh động kinh và rối loạn co giật liên quan
3.  Các loại Phản hồi sinh học

Ba hình thức phổ biến nhất được sử dụng của liệu pháp phản hồi sinh học:
Electromyography (EMG) – điện cơ
Nhiệt phản hồi sinh học
Neurofeedback hoặc electroencephalography (EEG) – điện não đồ

 
4.     Có rủi ro nào trong điều trị?

Phản hồi sinh học được xem là một liệu pháp an toàn. Không có tác dụng phụ tiêu cực.

II.       Phản hồi sinh học trong điều trị rối loạn đại tiểu tiện và vấn đề về bang quang

Có nhiều nghiên cứu chứng minh rằng Phản hồi sinh học có hiệu quả điều trị rối loạn tiết niệu. Đặc biệt, có thể sử dụng để giúp phụ nữ học cách kiểm soát và tăng cơ lực cho cơ tầng sinh môn.

Cơ tầng sinh môn là một nhóm cơ đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bàng quang. Yếu hoặc suy giảm chức năng cơ tầng sinh môn có thể dẫn đến những vấn đề về kiểm soát bàng quang và trực tràng.

Vì không thể nhìn thấy cơ tầng sinh môn nên khó khăn để xác định vị trí của nó. Do đó không thể chắc chắn là bệnh nhân đang tập các bài tập cho cơ khung chậu chính xác. Nhưng Phản hồi sinh học có thể giúp người bệnh nhận biết điều đó.

Liệu pháp Phản hồi sinh học: sử dụng đồ thị, hình ảnh, âm thanh để thể hiện cơ mà bệnh nhân đang tập.

Phản hồi sinh học không tác động vào cơ của bệnh nhân. Nó rèn luyện kĩ năng kiểm soát và chịu đựng của cơ tầng sinh môn.

Sau khi một người bệnh biết làm thế nào để kiểm soát các cơ tầng sinh môn, họ có thể thực hiện bàitậpKegel chính xác.

2.1 . Mục tiêu của liệu pháp phản hồi sinh học cho tiểu không tự chủ

          Liệu pháp phản hồi sinh học để điều trị tiểu không tự chủ được ra đời từ những năm 1940 (Arnold Kegel)

Mục tiêu: thay đổi hành vi của người bệnh, huấn luyện họ phương pháp để kiểm soát bàng quang. 
Người bệnh được dạy cách làm thay đổi phản ứng sinh lý của bàng quang và các cơ vùng chậu có liên quan đến hoạt động đi tiểu.
Liệu pháp Phản hồi sinh học là một thành phần quan trọng của bất kỳ chương trình phục hồi rối loạn chức năng cơ tầng sinh môn.


2.2.          Bài tập Kegel cho tiểu không tự chủ

BàitậpKegel làm kìm nén (nhịn) nhucầuđitiểu bằng cách phối hợp với cơ kiểm soát tiểu tiện. Điều này dần dần làm tăng thời gian giữa hai lần đi tiểu. 

Mục đích là để có ít nhất 2 giờ giữa các lần đi tiểu trong ngày, và 6-8 giờ giữa các lần đi tiểu vào ban đêm.

Bài tập cho cơ tầng sinh môn được hiểu như một phần cần thiết của rối loạn cơ tròn và ngăn ngừa làm cho nó yếu đi. Nó có thể được sử dụng để giúp bạn nhịn đi tiểu.

<span lang=”EN-GB” style=”font-size:9.0pt; line-height:150%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:EN-GB”>Bài tập này làm khỏe và chắc cơ, tổ chức tầng sinh môn. Khi cơ co hoặc giãn là điều khiển kiểm soát  đóng hoặc mở bàng quang. Khi cơ yếu, hậu quả là nước tiểu sẽ bị rò dỉ hoặc tự chảy ra.

III.      QUY TRÌNH

3.1.      Bác sĩ khám và cho chỉ định

Trước khi được nhận vào chương trình Phản hồi sinh học:

Bệnh nhân phải được khám bởi bác sĩ chuyên khoa thận.
 

Ghi lại nhật kí đi tiểu hàng ngày trong một tuần trước khi bắt đầu một chương trình hành vi. Điều này sẽ bao gồm số vụ tiểu không tự chủ, hoạt động liên quan đến tiểu không tự chủ, thời gian đi tiểu và lượng nước uống.

Giải thích cho cha mẹ và trẻ quá trình thực hiện rất cụ thể, hiệu quả mong muốn.

Thông báo cho bệnh nhân và người nhà bệnh nhân lí do thực hiện bài tập phản hồi sinh học, ngày, giờ thực hiện 

Bệnh nhân phải đi vệ sinh trước khi tập

Rửa sạch bộ phận sinh dục

Giải thích ý nghĩa, cách thực hiện bài tập

Động viên khuyến khích khi bệnh nhân thực hiện mỗi lần co cơ đúng.

3.2   . Thực hiện liệu pháp với máy Urostym
3.2.1.      Kĩ thuật

Hai điện cực nhỏ được đặt vào những điểm nhạy cảm ở hai bên gần hậu môn, nơi mà cơ tầng sinh môn sát với da. Một điện cực khác (giám sát cơ phụ, thường là cơ bụng) được đặt ở bên phải rốn, cách 3-4cm. Điện cực được nối với một màn hình máy tính và thể hiện bằng biểu đồ của cơ đang tập luyện.

Đối với tiểu không tự chủ, Phản hồi sinh học sử dụng đồ thị, hình ảnh, âm thanh hoặc đèn chiếu sáng như một công cụ hỗ trợ để giúp người bệnh xác định và học cách kiểm soát các cơ chính xác. 

1
2

Sau khi kết nối với máy, việc đánh giá có thể bắt đầu. Đầu tiên, thông tin cơ bản được tập hợp ở chế độ nghỉ ngơi của cơ tầng sinh môn. Chế độ nghỉ ngơi nên được duy trì trong 1-3 phút.

Thông thường, biên độ EMG nghỉ ngơi dưới 2 microvolts  rms được coi là trong giới hạn bình thường. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân có thể cao hơn lúc ban đầu và đôi khi trong vài phút đầu tiên của những lần tiếp theo

Sau đó bệnh nhân được yêu cầu thắt chặt các cơ tầng sinh môn và giữ sự co trong 10”. 
Biên độ của sự co sẽ thay đổi tùy từng bệnh nhân (phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả thần kinh hoặc tổn thương cơ tầng sinh môn do chấn thương hoặc phẫu thuật khi sinh con, di truyền, cũng như vị trí của các điện cực và băng thông công cụ).  

Sau khi co cơ tầng sinh môn, thời gian thư giãn là 10”. 
Điều quan trọng là các cơ tầng sinh môn phải được hoạt động độc lập và các cơ phụ (cơ chân, bụng và mông) không được tham gia vào hoạt động này. 
Các bác sĩ có thể quan sát thấy điều này ở biên độ EMG của kênh thứ hai. Điều này là cần thiết để loại trừ hoạt động không mong muốn từ các nhóm cơ phụ. 

Hướng dẫn bệnh nhân co và thư giãn các cơ tầng sinh môn 4-6 lần, cho phép thời gian luân phiên là 10”. 
Những cơn co thắt tự động nên được quan sát cho biên độ tối đa, biên độ trung bình trong 10”. 
Các cấp độ nghỉ ngơi cần được quan sát để thấy bất thường, chẳng hạn như giai điệu bất thường nghỉ ngơi cao, hoặc thậm chí hoạt động quá mức ở biên độ thấp hơn.  

Phản hồi sinh học giúp người bệnh xác định vị trí các cơ tầng sinh môn bằng cách thay đổi các đồ thị, hình ảnh, âm thanh hoặc ánh sáng khi bạn co thắt các cơ. Tối ưu phản hồi sinh học trị liệu bao gồm hình của cả hai chuyển động cơ bụng và cơ tầng sinh môn, do đó một hệ thống hai kênh là thích hợp hơn cả.


3.2.2.      Số lần điều trị
Liệu pháp Biofeedback thông thường 30 phút/ lần, trung bình là 4 lần (2-3 tuần/ lần), nhưng có thể ít hơn hoặc nhiều hơn cho đến khi đặt kết quả tốt.
 Phản hồi sinh học công cụ quan trọng để thực hành các bài tập cho cơ tầng sinh môn hàng ngày ở nhà.

3.2.3.      Hướng dẫn cách tập luyện tại nhà
Làm thế nào để thực hiện bài tập Kegel (áp dụng cho trẻ lớn và người lớn)

Co cơ tầng sinh môn à giúp ngăn chặn nước tiểu chảy ra.

Nhịn tiểu trong 6 giây.

Đi tiểu trong 6 giây.

Lặp lại thêm nhiều lần như trên trước khi làm rỗng bàng quang.

Y văn cho thấy 30-80 lần co thắt/ ngày là đủ để cải thiện chức năng cơ tầng sinh môn

Ban đầu, bệnh nhân được yêu cầu thực hành ở nhà hàng ngày dựa trên đánh giá của lần khám đầu tiên. Ví dụ, nếu bệnh nhân chỉ có thể duy trì 4” trong lần đầu tiên thì bài tập về nhà là: co cơ 4”, thư giãn 10”, lặp đi lặp lại 5 lần. Tập như vậy 5 lần/ ngày. 

Trong tuần tiếp theo, các bài tập nên được thực hành với thời gian ngày càng tăng (thời gian co cơ tăng dần đến 10”) và cường độ mạnh hơn, với những thay đổi vị trí khi tập (nằm, ngồi, đứng, ho…). 

Khi các khóa đào tạo các phản hồi sinh học được hoàn tất và các triệu chứng đã được giải quyết, các bệnh nhân vẫn phải tiếp tục bài tập Kegel để duy trì các chức năng cơ tầng sinh môn hiệu quả và giải quyết triệu chứng.



3.2.4.      Làm thế nào để xác định vị trí các cơ tầng sinh môn

Bóp khu vực trực tràng để thắt chặt hậu môn như thể cố gắng không để cho hơi thoát ra ngoài. Hay cảm nhận cảm giác cơ bị kéo vào trong và lên trên
HOẶC (áp dụng cho phụ nữ đã có quan hệ tình dục)

Chèn một ngón tay vào âm đạo và co cơ tầng sinh môn. Bạn sẽ cảm  nhận được bạn đang thực hiện co cơ chính xác.

 
Lưu ý:

Không để bụng, mông, đùi co cơ. Việc sử dụng các cơ phụ sẽ đánh bại mục đích của bài tập và làm chậm sự tiến bộ.
Khi bạn co cơ chính xác, hãy dành một khoảng thời gian ngắn cho 3 lần tập mỗi ngày vào thời gian dễ nhớ.
Hãy nhớ, cũng giống như những tập thể dục khác, điều quan trọng là phải làm chính xác để đạt được hiệu quả nhiều nhất. Tập trung vào các cơ tầng sinh môn và tiếp tục thở bình thường trong suốt quá trình tập.

IV.            KẾT LUẬN

Tiểu không tự chủ là một rối loạn rất phổ biến.

Phản hồi sinh học là một phương pháp điều trị có hiệu quả rất lớn đối với tiểu không tự chủ do dễ sử dụng, chi phí thấp và tỷ lệ thành công rất cao. 

Hầu hết bệnh nhân có thể sử dụng liệu pháp phản hồi sinh học thành công tại nhà. 

Thời gian điều trị khác nhau đối với mỗi người. Nói chung có thể được phục hồi trong 4-8 tuần cho cả hai rối loạn tiểu tiện và đại tiện bằng cách sử dụng kỹ thuật mô tả trên, trong đó kết hợp đánh giá lâm sàng và tập luyện với EMG phản hồi sinh học.

 



Tin khác đã đăng